As dúas pernas do nacionalismo galego

E para poder camiñar cara adiante, cómpre primeiro saber de onde vimos. E aquí hai un problema, a historia que nos contaron non é a nosa. É a historia do inimigo, feita para que nos sintamos parte dun todo que nos nega

Por Dani Seixo | 5/05/2026

O nacionalismo galego sempre camiñou con dúas pernas. Unha vai polo Parlamento, cos seus discursos e as súas leis, na disputa política das migallas que deixa Madrid e este sistema depredador. A outra dase no rural, na fábrica, na rúa, no monte. E unha perna sen a outra, non remata de comezar a camiñar.

Hai quen cre que o BNG é todo no nacionalismo galego. E non, non é tal. Certamente é unha parte moi importante, unha síntese dunha loita que atravesa séculos. O BNG fai o seu traballo, e faino ben en gran medida. Pero se o nacionalismo galego se reduce a unhas siglas, a unhas eleccións, a unhas papeletas, convértese en refén da súa propia maquinaria. Perde a alma e a capacidade estratéxica de se adaptar a escenarios moi diferentes. E sen alma e sen capacidade táctica, a loita esvaece. Por iso cómpre non confundir a árbore co bosque. O bosque son os sindicatos de clase, as asociacións culturais, as plataformas veciñais, as folgas, os piquetes, as escolas onde se cría en galego, os centros sociais e asociacións onde se fala de liberdade sen medo. Iso tamén é nacionalismo. Iso é parte vital do nacionalismo galego. É a base. É o cimento. Sen el, a casa vense abaixo. Porque un país non se constrúe só cada catro anos, nin pegando carteis. Constrúese cada día, no miúdo, no cotián, no que parece pequeno, pero non o é. Unha folga nun estaleiro, unha asemblea nunha asociación de veciños, unha clase en galego, unha pancarta contra ENCE, un mural na parede, unha xuntanza sindical dos labregos dunha parroquia afastada do ruído das cidades. Cada un deses xestos é un ladrillo. E o edificio non se ve de inmediato, pero vai medrando no plano dun pobo e na mente e na praxe dunha militancia activa.

Os que teñen un pé aquí e outro en Madrid nunca entenderán isto. Parece sinxelo, pero para eles Galiza é un problema de autonomía cultural ou unha mera concesión que hai que xestionar, nunca unha nación con dereito a decidir. Cren que o seu internacionalismo consiste en esqueceren de si mesmos por un suposto ben superior que semella cimentarse no aire. Por iso, cando falan da clase obreira, esquécense de que a clase obreira galega existe tamén como nación, como suxeito propio cunha voz e unha historia de loita que nunca foi suxeito pasivo, senón parte activa dun esforzo global dos desherdados por conquistaren o froito do seu propio traballo. E que sen soberanía, sen capacidade de decidir sobre os seus propios recursos, a súa propia enerxía, a súa propia política fiscal, a loita desta terra está manca.

Este é un debate vello, moito máis vello do que parece. Hai máis dun século, dúas voces discutiron esta mesma cuestión. Unha dicía que as nacións oprimidas teñen dereito a separarse, que a autodeterminación é unha condición indispensábel para calquera internacionalismo honesto e que negar ese dereito é aliñarse co opresor. A outra dicía que a loita nacional dividía a clase traballadora, que o importante era a unidade do proletariado internacional sen distinción de nacións, que as reivindicacións nacionais eran unha trampa burguesa. O tempo pasou. E onde triunfou a segunda posición, onde se negou o dereito a separarse e se subordinaron as loitas nacionais á suposta «unidade superior», o resultado non foi a fraternidade internacionalista. Foi a restauración do chauvinismo da gran potencia. Foi a dominación dunha nación sobre outras baixo a capa do internacionalismo. Foi a negación da diferenza convertida en opresión, o centralismo imposto como virtude, a esixencia de que os pobos pequenos se disolvesen no gran relato do estado burgués para non molestaren. E cando non se disolveron, esmagáronos. E ese resultado, o da negación do dereito a separarse, non foi un accidente. Foi a traizón ao principio máis elemental do internacionalismo obreiro: que a liberación dun pobo non pode ser concedida, ten que ser exercida, e que ningún Estado, por moi revolucionario que se proclame, ten dereito a manter baixo o seu xugo unha nación que quere ser libre. Porque iso non é internacionalismo, é colonialismo con outras palabras. Outro conto que só pretende a perpetuación da lóxica do amo baixo a máscara da revolución. Nós non imos esperar a que a revolución mundial chegue para comezarmos a construír o noso país. Porque mentres agardamos o Estado español segue esmagando a nosa lingua, a nosa cultura, a nosa economía. E os que nos chaman «nacionalistas pequeno-burgueses» non están aquí para nos apoiaren, senón que semella que se atopan demasiado ocupados falando da clase obreira como se fose un ente sen territorio.

E para poder camiñar cara adiante, cómpre primeiro saber de onde vimos. E aquí hai un problema, a historia que nos contaron non é a nosa. É a historia do inimigo, feita para que nos sintamos parte dun todo que nos nega. Durante séculos, a historiografía española enterrou os movementos que afirmaban a nación galega. Cando non os enterrou, deformounos plenamente, reducindoos a mero romanticismo, a folclore, a unha anécdota pintoresca. A necesidade de desmontar esa mentira non é un exercicio académico, senón unha urxencia política. Porque un pobo que descoñece a súa propia historia é un pobo sen armas. A Revolución Galega de 1846 é un exemplo paradigmático. O relato oficial converteu aquel movemento nun pronunciamento militar fracasado, uns poucos románticos cunha pistola e nada máis. Pero a realidade é moi diferente, cousa que afortunadamente hoxe podemos comprender da man do compañeiro César Caramés. Cando o movemento estourou, formáronse Xuntas Revolucionarias que tomaron medidas concretas: baixaron os prezos do sal, expropiaron capitais, crearon un Exército Libertador da Galiza e impulsaron o pensamento da nosa terra como suxeito de seu. Os seus líderes intelectuais escribiron en voz ben alta que Galiza tiña que «recuperar a súa nacionalidade» e chamaban o pobo a erguerse. Executáronos, por suposto. A quen sobreviviu, empurrárono ao exilio. E a historia oficial encargouse de escribir que aquilo fora un pronunciamento militar sen transcendencia no pobo. Pero a memoria quedou. E hoxe podemos dicir que non eran catro románticos. Eran semente. E falaban de independencia e socialismo en galego.

Esa mesma memoria mantívose viva despois, nas folgas de 1972 que empezaron nos estaleiros de Ferrol, con dous obreiros asasinados pola policía, e que se espallaron por Vigo mobilizando a miles de traballadores. Aquelas folgas marcaron o principio do fin da ditadura. A xente parou en galego. Parou contra o réxime. Parou porque entendía que a súa loita era nacional e social ao mesmo tempo. Despois viñeron as folgas contra a nuclear de Xove, contra as expropiacións de FENOSA nas Encrobas, contra a urbanización salvaxe da praia de Baldaio. O nacionalismo galego estivo en todas esas frontes. Non só o BNG, que aínda non existía como tal. Estivo a UPG, o SOG, as Comisións Labregas, os Estudantes Revolucionarios Galegos. E en 1975 a ditadura fascista española asasinou a Moncho Reboiras, un rapaz de 25 anos que deixara a carreira universitaria para organizar os traballadores. A policía disparoulle pola espalda en Ferrol. Reboiras non chegou a ver o Parlamento, pero a súa perna, a da fábrica e a da rúa, foi a que lle deu pulo á outra. O BNG chegou despois, como fronte que agrupaba esas forzas. Como síntese das mesmas.

Hoxe cómpre construír un movemento popular en paralelo ao traballo parlamentario. Non como inimigo, senón como complemento. Un movemento que estea nas folgas, nas escolas, nos sindicatos, nas librarías, nos festivais, nos estadios, nas asociacións de veciños, nas plataformas ecoloxistas, nos cines, nos teatros. Que non pida permiso para falar de independencia. E que, ao mesmo tempo, sexa quen de dialogar, respectar e apoiar o traballo parlamentario da nosa forza nacional sen delegar nel toda a responsabilidade. O nacionalismo galego convocou a primeira folga xeral da historia recente de Galiza en 1984, cando ninguén máis se atrevía. E segue a convocar manifestacións cada 1 de Maio en vinte localidades galegas, baixo lemas que reclaman soberanía e xustiza social. Esa é a outra perna.

O nacionalismo galego, o de verdade, nunca foi excluínte. O inmigrante que vive aquí, que traballa aquí, que loita aquí, é galego. A nación non se define por apelidos, nin por sangue, senón por proxecto. E o proxecto é común ou non será. Galiza é un país de acollida. Historicamente, sempre o foi. O internacionalismo galego é así, saber que un mariñeiro de Marín ten máis en común cun mariñeiro de Casablanca que cun ministro en Madrid. E saber tamén que esa complicidade non pasa por renunciar a quen es, senón por te afirmares. Non hai contradición entre loitar pola túa lingua e abrir a porta a quen vén.

Isto non vai de caricaturas. Non vai de etnonacionalismo fechado, intentar reducir a isto a visión do nacionalismo galego é un auténtico disparate. Un país constrúese con todas as súas caras: cultura, lingua, sindicato, ecoloxía, migracións, loita de clases. Todo ao mesmo tempo. O nacionalismo galego non é unha identidade monolítica, é un campo de batalla. Nel caben debates, nel caben tamén discrepancias. O que non caben son os que veñen doutro lado dicirnos como facelo, ignorando a nosa historia, a nosa terra, o noso sangue derramado. Levamos décadas traballando. Nas aldeas, nos barrios, nos sindicatos, nas escolas. Podedes discrepar. Podedes discutir. Pero non pretendades deixarnos fóra, porque esta terra forma parte de nós, como nós formamos parte inseparable dela.

O país constrúese cada día, non só cada catro anos. Certo. E esa construción necesita de todos: dos que están no Parlamento e dos que están na rúa, dos que falan e dos que berran, dos que negocian e dos que loitan. Un país non se fai cunha soa voz. Faise cun coro. E o noso coro, o galego, leva séculos cantando e loitando. Ás veces en voz baixa, ás veces berrando.

Por iso seguimos. Porque foron, somos. Porque somos, serán. E ninguén vai poder parar o que leva séculos en marcha.