Republicanismo e non só

Na Grecia clásica, Atenas crea a “Demokratía”, na Roma igualmente clásica crea a “Res Pública”. A pesar das distinguidas denominacións, os dous sistemas de desenvolven e sustentan, con estruturas moi semellantes constitucionais onde as poboacións, participan na vida política.

Por Jose Vieira

Sempre nos gusta lembrar a Domènech, sempre que sobre temas de filosofía política nos queremos referir e en especial, se se trata de temas sobre a República como sistema político.

É costume dicir dunha forma sucinta, que unha República é un Estado, en cuxa organización, ten como máxima autoridade deste, un suxeito elixido polos seus concidadáns ou polo Parlamento, pero, soamente en períodos determinados e limitados o tempo.

A palabra República vén do latim “Res Publica”, o que significa que se trata dun asunto público, o que dito doutra maneira afecta a todos os cidadáns.

Na Grecia clásica, Atenas crea a “Demokratía”, na Roma igualmente clásica crea a “Res Pública”. A pesar das distinguidas denominacións, os dous sistemas de desenvolven e sustentan, con estruturas moi semellantes constitucionais onde as poboacións, participan na vida política.

Esta, en ambos os casos, tende á estabilidade e equilibrio, entre os seus órganos.

Dunha república, pasamos agora a un conxunto agrupado de repúblicas, como un todo. A este conxunto denominamos de Federación de Repúblicas.

Significa que tratase dun Estado, composto por distinguidas unidades territoriais, cada unha delas dotada de autonomía política e institucións de goberno competencias propias, mais cun goberno central, común a todas elas, cuxa organización, competencias e relacións intergovernamentais, rexidas por unha Constitución como norma suprema de todo o ordenamento xurídico.

Un exemplo, deste tipo de ordenamento, na actualidade pode ser indicado como os Estados Unidos da América do Norte, entre outros.

Unha outra figura de administración nacional, é a de Estados Confederados.

Tratase dunha organización que engloba polo menos dous estados soberanos e independentes ou máis, que para fins moi concretos, como para relacións internacionais e cooperación económica, principalmente se constitúen en confederación.

A Suíza, é o exemplo máis xeralmente indicado como tal.

Deixamos para o final desta introdución, o caso español, por ser aquel que nos serve de base.

Así en España, temos unha Monarquía, democrática, que serve de cúpula a un Estado organizado por autonomías.

Este é un sistema unitario, mais descentralizado, porque combina o principio da unidade da nación, coa autonomía política das rexións. O Goberno Central, é de rango superior e dá garantía dos mesmos dereitos e deberes de todos os españois.

Posta estas primeiras palabras, non podemos deixar de referir a presenza das obras do profesor Antoni Domènech Figueiras, que foi un ilustre catedrático de Filosofía da Universidade de Ciencias Económicas e Empresariais da Universidade de Barcelona. Discípulo de Manuel Sacristán, estudou na Universidade Goethe de Frankfurt e no Instituto de Filosofía da Universidade Libre de Berlin.

Este filosofo, é esencial, sempre que se estuden temas relacionados coa filosofía política e sobre todo en temas especializados sobre republicanismo.

Fomos inducidos polos seus escritos sobre filosofía política, en especial sobre os temas que cobren os temas de republicanismo, a ler un excelente traballo denominado “The Well-ordered republic” (literalmente traducido, “A República ben ordenada”), dun dos máis importantes divulgativos na actualidade, deste tipo de temas, se trata de Frank Lovett.

Este experto, é profesor de Ciencia Política, PHD, da Universidade de Columbia, MA/MPHL, da mesma Universidade de Columbia e da Universidade de Princeton. É o director de Estudos Xurídicos, sendo residente da Universidade de Washington.

Neste seu máis recente libro, chamounos realmente moito a nosa atención para os escritos de Domènech, conforme enriba referimos.

Unha das razoes que nos levaron a ler cunha atenta atención, o seu último libro, se debe a medida que iamos progresando na súa lectura, era a ausencia de referencias aos traballos de Domènech.

Cremos sinceramente que se debe non ao seu descoñecemento, aínda que, saibamos que os estudiosos anglo-saxônicos, sempre algunhas reservas sobre os tratadistas latinos.

No entanto, nos parece que máis pola “revisión socialista” da tradición republicana en Domènech.

Nos deu a impresión que a súa principal preocupación, foi a de incluír a partir dos republicanos clásicos, pasando por Maquiavelo, parando nos fundadores dos Estados Unidos da América do Norte.

A estes últimos, os cognomina de contemporáneos, destacando entre eses Philip Pettit, Maurizio Viroli ou Quentin Skinner.

Diriamos que o autor en cuestión, fai unha apoloxia e sistematización das ideas de Philip Pettit, practicamente sen presentar unha crítica sistemática das súas posicións. Digamos que se fundamente e segue o republicanismo de orixe romana. Para termos unha referencia, o profesor Domènech, segue a liña máis da república de Atenas, polo menos no máis esencial.

Lovett, pretende e o fai, un conxunto máis ou menos coherente de principios, que lle serven para avaliar as institucións, así como as leis e políticas públicas, baseando a política republicana en tres principios básicos.

Eses principios se poden resumir en:

– Principio da non-dominación, no deseño das leis, institucións políticas – prioridade a reducir a dominación.

– Principio do imperio da lei – calquera uso da forza pública coercitiva debe ser controlado pola lei.

– Principio do control popular – as autoridades deben estar suxeitas a un control popular e este ser suficiente.

Peguemos na non-dominación e esta é a opción de alguén ao facer algo, estea controlada ou mellor dominada por alguén que ten a esa capacidade de frustrar o outro, de forma intencional. Por esa razón o republicanismo ten como obxectivo promover a liberdade e, esta entendida como algo onde non cabe a dominación. Segundo o autor referido, Lovett, este considera a liberdade republicana como moi mais interesada na posibilidade de se seguir as propias decisións, que no resultado final obtido. É moi coñecido o exemplo que o ilustra, “o escravo dun dono benevolente, pode vivir mellor que unha persoa libre, soamente libre no sentido republicano”.

O que quere dicir, é que o autor en cuestión Lovett, non pretende xustificar o ideal republicano, se non partir da idea que é interesante e atractivo analizar as consecuencias que del derivan.

Canto a lei e ás políticas, aqueles sosten que as leis non recortan as liberdades, antes polo contrarío as crean. Para os republicanos a liberdade do escravo en fuga o dun fuxitivo non interesa. Para os republicanos só somos libres, do seu punto de vista, se as temos aseguradas sobre un espazo aberto e de acordo coa lei pública.

Canto ao control popular, o goberno e as autoridades, que posúen as condicións para impor as coaccións as poboacións, deben poder ser controladas polas institucións que corresponden a xestión directa dos cidadáns.

Lovett, tamén aborda o problema dos Tribunais Constitucionais, da revisión xudicial das decisións lexislativas así como do executivo.

Por último conclúe a súa incursión polo republicanismo, con consideracións sobre o desafío sobre o republicanismo que representan os poderes de emerxencia ou de excepción así como as ditaduras limitadas como enriba consideramos os límites.

Volveremos a explotar este tema, pois, pensamos ser moi importante afondar o tema do republicanismo así como outras formas de estrutura dos Estados e as liberdades en cada caso.

Se el primero en comentar

Dejar un Comentario

Tu dirección de correo no será publicada.




 

Este sitio usa Akismet para reducir el spam. Aprende cómo se procesan los datos de tus comentarios.