«Non somos un grupo de intelectuais que quere facer unha obra erudita, senón simples militantes que consideramos que a teoría é unha arma, e que esa arma ten que estar ao alcance de quen a necesita»
Por Angelo Nero | 27/09/2026
“Somos un grupo de comunistas da Galiza que achegamos a nosa contribución para mobilizar textos e voces que axuden a comprender e, sobre todo, transformar a realidade.” Afirmades na vosa presentación. Toda unha declaración de intencións. Máis, ¿como nace República.gal e cal é o principal obxectivo desde colectivo?
República.gal nace dunha frustración compartida e dunha necesidade concreta. A frustración é a de comprobar que durante décadas, na Galiza, houbo unha cantidade enorme de teoría revolucionaria que simplesmente agora mesmo non estaba accesible en galego. Non estou a falar só de clásicos do marxismo, senón tamén de textos de sindicalistas latinoamericanos, feministas que traballaron a intersección entre xénero e clase, teóricos antiimperialistas africanos ou asiáticos, manuais de organización guerrilleira, análises concretas sobre a cuestión nacional… Toda esa producción teórica existía, pero estaba dispersa, en castelán, en inglés, en edicións esgotadas, en arquivos dixitais de difícil acceso, pero non editadas en galego. E nós preguntámonos, como pretendemos transformar a realidade se non temos as ferramentas para entendela na nosa propia lingua? Como pretendemos organizar unha loita consciente e concreta na nosa trra se a teoría que a sustenta está nun idioma que non é o noso?
República.gal nace, entón, desa constatación. Non somos un grupo de intelectuais que quere facer unha obra erudita, senón simples militantes que consideramos que a teoría é unha arma, e que esa arma ten que estar ao alcance de quen a necesita. O noso obxectivo principal é precisamente ese, mobilizar textos e voces que poidan resultar útiles no día a día da nosa militancia. Traducir, recuperar, editar, difundir. Pór ao alcance da clase traballadora galega unha biblioteca básica de pensamento revolucionario. Que un mozo dunha aldea poida ler a Guillermo Lora sen ter que pasar polo castelán. Que unha muller que se achega ao feminismo poida ler a Clara Zetkin na súa lingua. Que quen queira entender a loita antiimperialista teña a Césaire e a Nkrumah ao alcance da man. Ise é o punto de partida.
E hai unha segunda parte dese obxectivo, que é igual de importante, crear espazos de debate. Non queremos que os nosos libros queden nas estanterías a coller po. Buscamos que se subliñen, que se discutan en asembleas, en locais sociais, en cafés, nas redes. Queremos que xeran polémica, que xeran dúbidas, que xeran organización. Se un libro noso serve para que un grupo de persoas se xunte a discutir sobre como aplicar o que leu ao seu barrio, á súa fábrica, á súa escola, entón cumpriu a súa función. Non aspiramos a ter razón, aspiramos a ser útiles. E iso, nun contexto como o actual, xa é moito.
A vosa colección Guerrilla no Bolso! Iniciouse con “Nocións de marxismo e sindicalismo para operarios” dun dos líderes máis recoñecidos do movemento sindical boliviano, Guillermo Lora. ¿Por que a escolla desde texto para iniciar a vosa andaina?
Realmente había varias razóns para elixilo. A primeira é que Lora é un dos grandes teóricos do sindicalismo revolucionario en América Latina, pero é tamén un autor que escribiu pensando explicitamente na xente traballadora. O seu texto non é un tratado académico, é unha introdución ao marxismo pensada para operarios que non teñen por que ter unha formación previa. Iso conecta directamente co espírito da colección: textos breves, accesibles, pero rigorosos. Guerrilla no Bolso! nace coa idea de que a teoría revolucionaria non pode quedar encerrada nas universidades nin nos círculos de xa iniciados. Ten que saír á rúa, ten que caber nun peto, ten que poder lerse nunha tarde e discutirse nunha asemblea. E o texto de Lora cumpre exactamente iso.
A segunda razón é que Lora representa unha tradición, a do sindicalismo combativo boliviano, a da organización obreira nas minas, que en Galiza é practicamente descoñecida. E con todo, ten moitísimo que ensinarnos. A súa experiencia na mina, na organización sindical, na loita contra as ditaduras e contra o imperialismo, é un exemplo práctico de como a teoría e a práctica teñen que ir da man. Lora non escribiu desde un despacho, escribiu desde a loita. E iso nótase claramente no seu texto. Empezar por el era unha forma de dicir: isto non vai de grandes tratados, vai de ferramentas para a loita concreta. Non vai de citar a Marx en latín para gañar discusións de Twitter, vai de entender como se organiza un sindicato, como se fai unha folga, como se constrúe poder popular desde abaixo.
E hai unha terceira razón, pode que a máis importante: Lora é un autor que non ten nada que ver coas modas intelectuais do momento. Non é un autor de moda, non é un autor que se cite para facer currículo. É un autor de combate. E nós queriamos empezar cun autor de combate, non cun autor de salón. Queriamos deixar claro desde o primeiro título que esta colección non vai de postureo, vai de loita concreta na nosa terra.
Decides que non sodes un partido, máis presentades unha serie de principios políticos aliñados co comunismo, o independentismo e o internacionalismo. Negades a vocación de ser corrente de opinión, aínda que os vosos libros son instrumentos de luita e debate. Mesmo decides que non sodes unha editorial, aínda que publicades libros… ¿Que é realmente República.gal ou que aspira a ser?
Somos un colectivo de militantes que buscar mover conciencias e fixar principios. Nin partido, nin editorial, nin corrente de opinión. Somos un grupo de persoas que compartimos unha serie de principios e que decidimos organizarnos para facer algo concreto: publicar textos que consideramos útiles para a transformación social. Non aspiramos a dirixir nada, nin a representar a ninguén. Aspiramos a ser unha ferramenta máis do MLN galego, unha máis entre moitas, para que a xente poida formarse, debater e organizarse.
Cando dicimos que non somos un partido, é porque non o somos. Non temos militantes, non temos cargos, non temos disciplina partidaria, non temos un programa político que presentar ás eleccións. Non queremos ser un partido. Non queremos competir por espazos de poder institucional. O que queremos é contribuír ao movemento popular desde o noso ámbito, que é o da edición e a difusión de textos. Cada quen ten o seu papel, e o noso é este.
Cando dicimos que non somos unha editorial, é porque non funcionamos como tal. Non temos un catálogo pensado para vender, non facemos marketing, non competimos por espazos nas librarías, non buscamos a rendibilidade económica, por iso podemos producir textos a un prezo certamente popular. Publicamos o que consideramos necesario, e facémolo coa maior dignidade posible, pero sen pretensións comerciais. Se un libro noso non se vende, non pasa nada. Se un libro noso se vende moito, non pasa nada tampouco. O que nos importa non é o número de exemplares, é o número de conciencias que espertan.
E cando dicimos que non somos unha corrente de opinión, é porque non queremos que ninguén nos siga. Non queremos discípulos, non queremos seguidores, non queremos que ninguén diga «eu son de República.gal» como quen di que é dun equipo de fútbol. Todos neste colectivo estamos fartos dese xeito de entender a militancia. Queremos que a xente lea, que pense, que discuta, que se organice. Se os nosos libros serven para iso, xa cumpren a súa función. Non aspiramos a ter razón, aspiramos a ser útiles. E se un día consideramos que xa non somos útiles, disolvémonos e punto. Non hai máis.
Que aspiramos a ser? Aspiramos a ser unha referencia máis, unha ferramenta máis, unha voz máis entre moitas. Non aspiramos a ser a vangarda, non aspiramos a ser a dirección, non aspiramos a ser a única voz. Aspiramos a ser parte dun movemento máis amplo, dun proceso máis longo, dunha loita que nos transcende. E se o noso traballo serve para que ese movemento sexa un pouco máis forte, un pouco máis consciente, un pouco máis organizado, entón consideraremos que pagou a pena.
Tamén na vosa colección tendes un lugar destacado para ás autoras feministas como Clara Zetkin e Anaradha Shanbag. ¿Sodes tamén da opinión de que a revolución será feminista ou non será? ¿Cal é a importancia destas mulleres para a teoría do feminismo?
A revolución será feminista ou non será. Isto non é un slogan, é unha constatación histórica. Se a metade da clase traballadora está oprimida por razóns de xénero, non pode haber liberación real sen liberación desa metade. E non falamos só de participación, falamos de teoría, dirección e estratexia. Se as mulleres non están na vangarda da loita, se as súas demandas non están no centro do programa revolucionario, entón esa revolución non é tal, é unha reforma máis ou menos profunda que segue a reproducir as vellas xerarquías. A historia está chea de revolucións que fracasaron precisamente por iso, por deixar ás mulleres para despois, por considerar que a «cuestión da muller» era secundaria. E nós non queremos repetir ese erro.
Clara Zetkin é fundamental porque foi quen de articular o feminismo co marxismo nun momento en que moitos consideraban que a «cuestión da muller» era unha distracción pequenoburguesa. Ela demostrou que non era secundaria, que era central para a loita revolucionaria. A súa análise da opresión das mulleres como parte da opresión de clase, a súa defensa da organización autónoma das mulleres dentro do movemento obreiro, a súa crítica ao feminismo burgués que só buscaba a igualdade formal sen cuestionar as bases materiais da opresión. Todo iso segue sendo ferramenta imprescindible. Zetkin non é unha figura decorativa, é unha teórica de primeira liña. E o feito de que moitas veces se a cite só como «a amiga de Lenin» ou «a que instaurou o 8 de marzo» é unha forma de silenciar o seu pensamento.
Anaradha Shanbag é menos coñecida, pero igual de importante. Desde a India, desde a experiencia anticolonial e antiimperialista, achega unha perspectiva que en Europa moitas veces se esquece, a do feminismo como parte dunha loita máis ampla contra o colonialismo, contra o racismo, contra a explotación económica. Shanbag non fala só de xénero, fala de xénero, clase, raza e nación. Fala da muller campesiña, da muller obreira, da muller colonizada. E fala desde a práctica, desde a organización, desde a loita concreta. Recuperala non é un exercicio de erudición, é unha necesidade política. Se queremos construír un feminismo revolucionario, temos que coñecer as que o pensaron antes ca nós. E temos que coñecelas todas, non só as europeas, non só as brancas, non só as que escribiron en inglés ou en francés.
A importancia destas mulleres para a teoría do feminismo é enorme, pero tamén é certo que foron silenciadas durante moito tempo. Zetkin é coñecida, pero non tanto como debería. Shanbag é practicamente unha descoñecida fóra de certos círculos. E hai moitas máis: Alexandra Kollontai, Rosa Luxemburgo, Angela Davis… A lista é longa. O noso traballo é recuperalas, traducilas, difundilas. Porque sen elas, o feminismo revolucionario é un edificio sen cimentos.
“Somos internacionalistas, en pura solidariedade cos pobos a luitar contra o imperialismo”, afirmades tamén, e outros dous títulos da colección Guerrilla no Bolso! Están nesa clave, “A luita de clases en África” de Kwame Nkrumah, e “Colonialismo e negritude”, de Aimé Césaire. ¿Que aportan estas voces no campo da teoría anti-imperialista?
Nkrumah e Césaire son dous pilares do pensamento antiimperialista do século XX. Non son os únicos, pero si son dous dos máis importantes, e, sendo claros, na Galiza son practicamente descoñecidos. Nkrumah, desde a experiencia da independencia e do panafricanismo, achega unha análise concreta de como o imperialismo opera en África e de como a independencia formal non abonda se non vai acompañada de independencia económica e política real. O seu texto é unha chamada á unidade dos pobos africanos e, por extensión, de todos os pobos oprimidos. Nkrumah non fala só de África, fala dunha lóxica global na de que o imperialismo non se combate país por país, senón a través da solidariedade internacional e da construción dun frente común contra o capital transnacional.
Césaire, desde a negritude, fai unha crítica devastadora do colonialismo como sistema de deshumanización. E cando digo deshumanización, non digo unha palabra baleira. Césaire analiza como o colonialismo non só explota economicamente, senón que destrúe culturas, destrúe linguas, destrúe identidades, destrúe a propia humanidade do colonizado. E ao mesmo tempo, destrúe tamén a humanidade do colonizador, porque o converte en verdugo, en opresor, en alguén que xa non pode mirar ao outro sen medo ou sen desprezo. O seu «Discurso sobre o colonialismo» é un dos textos máis lúcidos e máis feros que se escribiron sobre o tema. E é tamén un texto que nos interpela directamente, porque Galiza tamén foi e é unha nación colonizada, e porque moitos galegos emigraron a América Latina e viviron alí a experiencia colonial desde o outro lado.
O que aportan estas voces é unha perspectiva que na Galiza é absolutamente necesaria, a de que o imperialismo non é só unha cuestión económica, é tamén unha cuestión cultural, racial, identitaria. E que a loita contra el ten que ser global, ten que ser internacionalista. Nós, como galegos, como pobo que tamén sufriu e sufre formas de opresión nacional e económica, temos moito que aprender destas loitas. E temos a obriga de solidarizarnos con elas. Non por caridade, nin por paternalismo, senón porque a nosa liberación está ligada á súa. Como dicía Nkrumah, a independencia non ten sentido se non vai acompañada da liberación de toda África. E nós engadiríamos: a liberación da Galiza non ten sentido se non vai acompañada da liberación de todos os pobos oprimidos do mundo.
Tamén tendes unha colaboración con Tempo Galiza editora, coa que xa saíron á rúa tres libros sobre marxismo e imperialismo, ¿que importancia ten esta colaboración e que nos podedes dicir dos títulos publicados?
A colaboración con Tempo Galiza editora é fundamental para nós. E non o digo por cortesía, digo porque é verdade. Tempo Galiza é unha editorial que leva tempo facendo un traballo impagable de recuperación e difusión do pensamento crítico en galego. Colaborar con eles permítenos chegar máis lonxe, ter máis medios, facer edicións máis coidadas. E sobre todo, permítenos aprender. Non somos unha editorial, e Tempo Galiza si. Eles saben o que fan, e nós aprendemos moito traballando con eles. Aprendemos sobre edición, sobre distribución, sobre promoción, sobre tradución. Aprendemos a facer as cousas ben feitas. E iso, para un colectivo como o noso, que naceu sen experiencia previa no mundo editorial, é absolutamente imprescindible.
Os libros que saíron son unha mostra do que queremos facer, son textos que analizan o imperialismo desde perspectivas complementarias, que van do teórico ao histórico, do xeral ao concreto. Sen entrar en detalles que corresponden a Tempo Galiza, podemos dicir que están pensados para ser lidos en conxunto, como unha pequena biblioteca básica para entender o mundo no que vivimos. E que foron recibidos cunha acollida moi boa, o que nos anima a seguir. A colaboración non é unha anécdota, é unha liña de traballo estable. E esperamos que dea moitos froitos máis.
Chama tamén a atención que recuperedes, con “150 preguntas a un guerrilleiro”, a Alberto Bayo, que tivo especial protagonismo na guerra civil española e na Revolución cubana. ¿Que actualidade pode ter un libro como este, no que os movementos insurxentes semellan cousas do pasado?
Alberto Bayo é unha figura fascinante e moi pouco coñecida na Galiza. Militar republicano, aviador, instrutor de guerrillas en Cuba, colaborador de Fidel Castro e do Che Guevara… A súa vida cruza a guerra civil española, o exilio, a Revolución cubana. E o seu libro «150 preguntas a un guerrilleiro» é un manual práctico, unha especie de catecismo da guerrilla, que responde a preguntas concretas sobre como se organiza un movemento insurxente, como se sobrevive na clandestinidade, como se combate. Non é un libro teórico, é un libro práctico. É un libro que che di como facer unha emboscada, como establecer unha rede de contactos, como escapar dun cerco, como manter a moral nunha situación extrema.
Que actualidade pode ter? Pois precisamente esa, a de que os movementos insurxentes non son cousas do pasado. Hai guerrilla en Colombia, en Filipinas, en Cachemira, no Sáhara Occidental, en Palestina. Hai loitas armadas que seguen a ser necesarias porque a opresión segue a ser brutal. E hai tamén moitas loitas non armadas que poden aprender moito das experiencias guerrilleiras, a organización clandestina, a disciplina, a capacidade de resistencia en condicións extremas, a importancia da seguridade, a xestión da información. Non se trata de idealizar a guerrilla, senón de estudala como unha forma de loita que ten a súa lóxica, os seus métodos, os seus erros e os seus acertos. E Bayo neste senso é unha fonte de primeira man.
Ademais, hai unha cuestión que me parece importante sinalar, na Galiza houbo guerrilla. Houbo maquis, houbo resistencia armada contra o franquismo, houbo loita de guerrillas na nosa propia terra. E esa historia tamén foi silenciada, tamén foi esquecida. Recuperar a Bayo é tamén unha forma de recuperar esa parte da nosa memoria, de conectar a nosa loita coas loitas doutros pobos, de entender que a guerrilla non é algo alleo, non é algo exótico, é algo que tamén forma parte da nosa historia. E quen sabe, tamén pode chegar a ser unha forma de estar alerta, preparados para afrontar un mundo en constante mudanza.
De cando en vez rexurde o debate entre a loita de clases e o nacionalismo, ¿segue sendo A cuestión nacional de Lenin un libro indispensable para por as bases dese debate?
Absolutamente indispensable. E non o digo por devoción ao autor, senón porque o texto segue sendo analiticamente útil. Lenin escribiu «A cuestión nacional» nun contexto moi concreto, pero as categorías que desenvolve seguen sendo válidas para entender a relación entre a loita de clases e a loita nacional. A súa distinción entre nacións oprimidas e nacións opresoras, a súa defensa do dereito de autodeterminación, a súa crítica ao nacionalismo burgués e a súa proposta dun internacionalismo proletario que non negue as identidades nacionais senón que as integre nun proxecto emancipatorio máis amplo. Todo iso segue sendo ferramenta imprescindible.
Na Galiza, este debate ten unha relevancia particular, somos unha nación oprimida, cunha lingua minorizada, cunha economía dependente, cunha clase traballadora que sofre duplamente, como clase e como nación. Entender esa dobre opresión require entender a relación entre loita de clases e loita nacional. E Lenin neste senso segue sendo un punto de partida ineludible. Non digo que sexa a resposta, digo que é a pregunta ben formulada. E ás veces, formular ben a pregunta é mesmo máis importante ca responderla. O debate sobre a relación entre clase e nación non está pechado, nin moito menos. Está máis aberto ca nunca. E nós queremos contribuír a el, non desde a repetición de fórmulas, senón desde a análise concreta da nosa realidade concreta.
Se el primero en comentar