A revolución bolivariana, táctica e estratexia

Por Xosé Manuel López Trelles | 24/03/2026

A situación do chamado proceso bolivariano en Venezuela debe ser analizada con realismo estratéxico, afastándose tanto da retórica épica como do fatalismo. Nun sistema internacional profundamente asimétrico, onde unha potencia como Estados Unidos conserva unha superioridade militar, financeira e tecnolóxica sen parangón, calquera proxecto político que aspire a manter soberanía efectiva debe priorizar a supervivencia por enriba da confrontación directa.

O goberno bolivariano, iniciado baixo a lideranza de Hugo Chávez e continuado por Nicolás Maduro, enfronta un contexto internacional adverso. Rusia está condicionada pola guerra en Ucraína, reducindo a súa capacidade de proxección global. Pola súa parte, China segue unha lóxica estratéxica de longo prazo baseada na estabilidade, para a súa expansión industrial e comercial e a non confrontación directa, inspirada no pensamento e valores dos seus devanceiros(*). Isto implica que ningunha destas potencias está disposta a asumir custos elevados para defender activamente a revolución bolivariana nun escenario de escalada.

Unha lectura realista: correlación de forzas

A correlación de forzas actual impón límites claros. A confrontación aberta coa potencia hexemónica non só sería inviable militarmente, senón que podería acelerar o colapso interno a través de sancións, illamento e presións indirectas. Polo tanto, a clave non está en “derrotar” ao adversario, senón en evitar darlle condicións favorables para actuar.

Aquí resulta útil unha aproximación ao Realismo político: os estados buscan sobrevivir nun sistema anárquico, adaptando as súas estratexias á distribución real do poder.

Proposta táctica:

“Resistencia adaptativa e disuasión asimétrica”

A táctica máis viable para preservar o obxectivo estratéxico da revolución podería definirse como unha combinación das seguintes liñas complementarias:

1. Desescalada intelixente e ambigüidade estratéxica

Evitar accións ou discursos que xustifiquen unha intervención directa. Isto non implica renunciar ao proxecto político, senón modular a súa expresión externa. A retórica pode ser máis flexible, mentres que o control interno e os obxectivos estruturais se manteñen.

2. Diversificación de alianzas sen dependencia total

En lugar de apostar exclusivamente por bloques xeopolíticos, Venezuela debería ampliar relacións con actores intermedios (rexións, potencias medias, organismos multilaterais). Isto reduce a vulnerabilidade ante cambios na política de China ou Rusia, e crea unha rede de intereses cruzados que desincentiva accións hostís.

3. Fortalecemento interno como eixo central

A supervivencia externa depende en gran medida da estabilidade interna. Isto implica:

3.1/ Mellorar a capacidade produtiva e reducir dependencia extrema do petróleo.

3.2/ Incrementar a lexitimidade institucional mediante resultados concretos na vida da poboación.

3.3/ Reducir fracturas sociais que poidan ser explotadas externamente.

4. Disuasión asimétrica

Sen competir militarmente, pódense desenvolver mecanismos de custo indirecto para calquera agresor (resiliencia institucional, control territorial, capacidade de mobilización social). Non se trata de vencer, senón de facer demasiado custosa calquera intervención.

Un equilibrio delicado

O reto fundamental é manter o equilibrio entre identidade ideolóxica e pragmatismo. A historia mostra que moitos proxectos revolucionarios fracasan non pola forza externa en si, senón pola incapacidade de adaptarse ás condicións cambiantes.

Neste contexto, a inspiración non debería ser unha confrontación frontal, senón modelos de supervivencia prolongada: adaptación, paciencia e cálculo estratéxico. Paradoxalmente, isto aproxima a táctica bolivariana a certos principios que tamén guían a política de China: evitar choques directos, gañar tempo e consolidar posicións.

Para rematar

A supervivencia da revolución bolivariana non dependerá dunha vitoria decisiva sobre unha potencia superior, senón da súa capacidade para evitar a derrota. A táctica proposta —resistencia adaptativa, diversificación e fortalecemento interno— busca precisamente iso: manter vivo o proxecto no longo prazo, á espera dun contexto internacional máis favorable.

Nun mundo multipolar en formación, sobrevivir xa é, en si mesmo, unha forma de vitoria estratéxica.


*Confucio: paciencia, paz e diplomacia Sun Tzu: a guerra mellor gañada, é a que se evita (a mellor victoria é vencer sen combatir).

Se el primero en comentar

Dejar un Comentario

Tu dirección de correo no será publicada.




 

Este sitio usa Akismet para reducir el spam. Aprende cómo se procesan los datos de tus comentarios.