Chegamos á terceira e última parte da entrevista con Xosé Manuel Beiras. Lembrade que dividimos a entrevista en tres entreas para que se poida ler sen mareo, e que máis adiante colgaremos o audio por se o queredes escoitar con calma.
Por Héctor Bujari Santorum | 7/05/2026
Nesta parte pechamos con temas clave: o posible colapso de Occidente, se foi un erro apostar pola vía institucional, as resistencias ás minas e eólicos (e o clixé do ‘non no meu xardín’), e por que o progresismo español se pon de perfil co Sáhara Occidental.
Eu a única esperanza que vexo é que colapse Occidente, non sei cando, Estados Unidos, e que poida emerxer…
Ese proceso estase dando, pero é un proceso que non podes calcular cando. Estamos nunha fase de transición histórica. Canto durou en Europa, deixando fóra os países eslavos, a transición do feudalismo ao capitalismo dende a baixa Idade Media ata o século XVIII ou XIX? Son 300 anos.
Canto pode durar a transición que pase da hexemonía creada no desenlace da Segunda Guerra Mundial a unha hexemonía alternativa, e que ademais non faga o mesmo que fixo a hexemonía anterior? Esta é a cuestión: canto vai durar?
Eu son un convencido de que un dos problemas que teñen os estados actuais, a maioría deles, é que hai unha contradición moi clara. Progresivamente, durante todos os decenios dende os anos 60, co proceso de independencia das colonias, foise estendendo cada vez máis o número de estados que tiñan constitucións formalmente democráticas, cámaras de representantes, etc.
E, sen embargo, son escasísimos os Estados onde realmente se practica a democracia. Entón, é outra falacia. Formalmente o caparazón está aí, arriba da superestrutura, pero na realidade, na relación entre a superestrutura e a cidadanía, non.
Ben, entón eu dicía, sobre todo no primeiro decenio dos 2000 e no segundo, concretamente no Estado español. Dicía que había un proceso, non só eu, por exemplo Gerardo Pisarello ten escrito cousas moi interesantes sobre iso… Dicía que había dous procesos constituíntes: o proceso constituínte da rebelión da cidadanía (“no nos representan”, etc., etc.) e o proceso deconstituínte dende o poder de baleirar de contido a Constitución.
Unha das dúas: ou iso acababa nunha implosión que daba ao traste co réxime, ou o réxime aguantaba se se afortalaba e entón desembocariamos nun totalitarismo de facto, que é no que estamos hoxe, con excepcións.
Mentres haxa un goberno como o actual, aínda podemos dicir que hai un espazo onde se defenden un pouco as cuestións fundamentais.
Como aquí cheguen a gobernar os antidemócratas, sexa Vox ou PP, que son iguais, un con careta e outro sen ela, pois evidentemente teremos o totalitarismo de facto. Un dos fallos da Constitución é que non ten resortes de defensa das institucións democráticas. É dicir, un réxime que di que é democrático, o que non pode ser é que poida dar cancha nas institucións democráticas aos que practican a destrución da democracia e aos que teñen unha idea de que, cando teñan o poder, se cargan a democracia. Iso é absolutamente inconcibible, non hai resorte.
Non hai resorte na Constitución para que o poder xudicial, que é golpista actualmente… que nunha Constitución están consabidos os tres poderes de Montesquieu. Evidentemente, ten que ter liberdade para controlar xuridicamente o poder executivo, o Goberno, pero ten que estar sometido á Cámara de Representantes e, polo tanto, ás normas legais, e non é así.
Tampouco hai na Constitución ningún mecanismo que permita poñer en cintura a un poder xudicial que se converta en golpista.
Tendo en conta isto, a situación do réxime do 78 e a imposibilidade de cambiar cousas dentro del, foi un erro, digamos, apostar pola vía institucional?
Non, non foi un erro. Non foi un erro.
A ver, o nacionalismo galego reorganizado polas xeracións máis novas a partir de comezos dos 60, coa fundación da PSG e a UPG, tivo unha fase de colaboración moi importante da que non se fala, que é entre o 69 e o 76.
Por razóns nas que se combinan a evolución ideolóxica dos cadros do Partido Socialista Galego, que é unha evolución que vai dun deseño socialdemócrata estilo SPD alemán a uns novos principios do 1970 de un socialismo marxista, democrático e anticolonial en defensa da loita fronte ao poder colonial sobre Galicia, iso plásmase, por razóns diso e da relación entre os dirixentes dos anos 70, elabórase un documento conxunto UPG e PSG no ano 69 que foi difundido máis tarde, pero que foi coñecido polas dúas organizacións e que foi posto na práctica.
Que foi o que propiciou o traballo de colaboración que creou o primeiro sindicato obreiro, o SOC, que foi o xermolo do que logo foi ING, etc.; que creou as Comisións Labregas; que creou a Asemblea Nacional-Popular Galega; incluso que creou ADEGA, unha das primeiras organizacións ecoloxistas da Península; e finalmente o Consello de Forzas Políticas.
Iso si que era unha actitude frentista, e eran organizacións rupturistas, absolutamente rupturistas.
O desastre que ocorre cando hai a traizón… Para min é fundamental o libro de Joan Garcés, Soberanos e Intervidos, e fundamental e quen o explica mellor. Como a cidadanía do Estado español non foi soberana, non exerceu a soberanía.
Impóuselle un acordo entre o Departamento de Estado norteamericano e a socialdemocracia, a intervención socialdemócrata, o SPD e o Partido Socialista francés de Mitterrand. Pasou o que pasou.
Conseguiron chantaxear e someter as esixencias da restauración borbónica ao Partido Comunista de Carrillo, porque tiña dúas opcións: Adolfo Suárez a Carrillo díxolle: “Ou acatas que haxa unha transición cunha monarquía parlamentaria cos Borbóns ou non te legalizo”.
Aceptou a legalización e xa vemos o que pasou.
Entón, nos anos 80, nas primeiras eleccións galegas saen 3 postos de deputados: un o presidente da UPG, Bautista Álvarez; outro que era da UPG pero pola NPG, Lois Diéguez, por Lugo; e outro polo PSG, Claudio López Garrido.
Fixeron unha campaña contra a Constitución clarísima. Incluso aquí o Mago, que recordo que estaba un pouco mellor eu… tiña un monicreque que se chamaba “Doña Constitución”.
Ben, constitúese o Parlamento e, na inauguración do regulamento da Cámara, eles impoñen que hai que acatar a Constitución. Eles néganse, posición rupturista. Como acaba? Bótanos do Parlamento, e aquí non pasa nada. Non houbo unha sublevación, non houbo nada.
Entón, constituído o novo BNG, a nova formulación do Frente, moito máis aberta, que funcionou ben ata finais do século… Cal era o diagnóstico? A ruptura aínda é posible ou pasamos pola porta e o réxime está consolidado?
Se o réxime está consolidado, como consideramos entón non podemos quedar fóra, deixar que nos deixen fóra da única institución onde podemos ter megafonía, que é o Parlamento. E, definitivamente, utilizouse o Parlamento para retroalimentar todo o que había na sociedade.
A expansión do Bloque dende o ano 85, sobre todo 87 ata finais dos 90, non foi Beiras, foi como se utilizou o Parlamento para retroalimentar todo o que había de movemento na sociedade civil e a organización.
Eu sempre dicía o mesmo: o BNG non é o Frente, o BNG é a ferramenta política do Frente. O Frente está na sociedade, e a sociedade son as Comisións Galegas, e a INTG, e a constelación e a federación de asociacións culturais, e os movementos sindicais fóra dese espazo, e asociacións de montes de veciños, de mancomún, e organización da mocidade, e a organización do feminismo… Todo iso era no que estaba o Frente.
Por iso, cando estabamos baixo mínimos nas institucións, que daquela Carlos Luís Rodríguez dicía: “Beiras, ao Bloque só lle queda Fene e Corcubión”, bon, moi ben, queda Fene e Corcubión, pero como foi a expansión?
Por que, en cambio, a Esquerda Galega de Camilo Nogueira empeza tendo un, despois pasa a tres, cando eu saín eu só, non seguiu medrando electoralmente senón que foi para abaixo? Porque non tiña iso…
Bueno, entón, que pasou en cambio? Pasou que aquilo que se utilizaba na institución para o que digo, pouco a pouco foise atopando con que ía tirando cara aí do propio BNG, cada vez ía tendo máis actividade política institucional que actividade política na sociedade, dacordo?
Medraba moito máis en votos que en militancia. Os continxentes de militantes cada vez había que dedicarlles máis porcentaxe aos concellos, ás deputacións, ao Parlamento de Galicia e incluso ás Cortes do Estado, que a traballar na sociedade.
Bueno, e iso acabou como acabou. Bueno, con outros compoñentes que na dirección da UPG quixo recuperar o modelo de AN-PG, sen cambiar para nada os documentos fundacionais do BNG. Pero en si mesmo non foi un erro.
O que pasa é que logo o que non fixo o BNG correctamente, sobre todo nos anos 90… non o fixo e ademais ten en conta que estaba sometido a un acoso constante da sociedade, pero sobre todo mediaticamente; pero aínda así subiamos…
Eu tíñao moi claro: como eu non tiña ningún interese en ser deputado, como non tiña ningún interese en chegar a presidente, porque non cría neste réxime, a min viñéronme buscar á casa. Eu fun deputado porque viñéronme buscar á casa para que encabezase unha lista.
E a miña reacción foi: “Eu non creo na Constitución, non a votei; eu non creo no Estatuto de Galicia, xa o sabedes. E eu estou no BNG por iso, e estou traballando no BNG como membro do BNG e traballo na sociedade; estas institucións non me interesan”.
Pero logo, pois… eu puxen unha condición que parecía que non sería aceptada, pero resulta que a aceptaron, entón entrei. E dixen: bon, unha lexislatura.
Pero nesa lexislatura empecei a facer o que non se facía: boteille 80.000 km ao ano ao meu coche por Galicia adiante, estando en todos os sitios onde había conflitos, e de aí se seguiu nese plan.
Polo tanto, non foi un erro. O que houbo foron fallos ou derivas na maneira de dedicar as enerxías do BNG á política institucional e ao traballo na sociedade. Seguían funcionando as organizacións, como as sindicais e outras, pero en cambio, como tal BNG, empezou a escorregar.
E é que logo a dirección da UPG volveu ás andadas, volveu ao ano 76… ben. Entón xa non hai nada que facer.
Quédanme dúas preguntas. A primeira sería sobre este tema das resistencias ás minas e aos proxectos eólicos: se non é unha política do “non no meu xardín”? Ao final, os materiais teñen que sacarse de algún sitio…
Ese é un plantexamento falaz. Un pobo que ten conciencia da súa identidade e que se expresa a través de organizacións políticas que son de esquerdas, polo tanto son organizacións políticas ao servizo da xente do común, de que maneira contribúe a esquerda social no mundo? Empezando por si mesma. Ti non podes facer nada en relación cos demais se ti non es ninguén.
No nacionalismo galego nunca houbo un nacionalismo galego de dereitas, dende a revolución de 1846 en adiante, nunca, a diferenza de Cataluña e Euskadi. Polo tanto, o esforzo do nacionalismo galego en autoafirmarse como pobo, por conquistar o exercicio da soberanía política que lle correspondía, non é unha actitude chovinista.
Aí Lenin tíñao moi claro, verdade? Lenin distinguía nacionalismo e chovinismo. Dicía que o nacionalismo sempre é un movemento emancipador, incluso cando, por exemplo no século XIX, eran burguesías as que lideraban o proceso, porque eran burguesías sometidas a outras.
Ou o cambio de posición de Marx respecto da cuestión de Irlanda, cando inicialmente di “bueno isto…”, pero logo di: non, a rebelión irlandesa está favorecendo as trade unions británicas.
Si, iso é así. Levemos iso ao plano da dimensión do que é o espazo natural, da natureza do país. Se ti empezas por enfrontarte con aquilo que vai estragar os teus ecosistemas, estás facendo a túa contribución ao que ten que facerse noutros estados, países e pobos. Non é “cultivar tu jardín”.
“Cultivar tu jardín” facíao Thatcher, claro, a costa de Sudáfrica ou a costa dos arxentinos. “Cultivar tu jardín” facíano os nazis; gustábanlles moito os gatos, tíñanlles moito cariño aos gatos.
Iso de “cultivar tu jardín” fano os chovinismos, é dicir, o nacionalismo que ten un Estado e exerce ese programa; ese nacionalismo… iso é chovinismo. Lenin tíñao moi claro.
Perderon iso de vista en boa parte os cadros dos partidos comunistas durante a fase estalinista, porque Stalin era un imbécil dende o punto de vista da formación ideolóxica, non tiña nada que ver.
Porque, bon, houbo 40 anos aí en que os partidos comunistas europeos, ata que empezaron os italianos, coa excepción de Iugoslavia… Pero foi terrible: perderon o coñecemento, ata que viñeron os marxistas da periferia. E os marxistas da periferia si que volveron a reivindicar e a esclarecer o rol dos nacionalismos nos pobos sometidos: en Alxeria, en Exipto, en Cuba, en Kenia, en Indonesia… Claro.
Polo tanto, non, non, iso non é así. Imaxínate que a esquerda e o nacionalismo galego fixesen discursos ecoloxistas contra minas en Katanga… bon, si. Pero que aquí non fan nada. Iso é charavia, parole parole.
Outra cousa é que ti fagas algo de defensa dos teus ecosistemas a costa doutros. Pero vamos a ver, o plan mineiro feito por estes bestas hai vinte e tantos anos: cantos puntos de posible prospección mineira hai en Galicia? Galicia ten 300.000 km², coido que son 2.000 puntos, un por cada 15 km cadrados.
A traxedia é que o traballo de decenios de Isidro Parga Pondal, que foi o que foi elaborando dende o ostracismo os estudos que acabaron na redacción do Mapa Xeolóxico de Galicia… Sabedes que Isidro Parga Pondal, que era do Partido Galeguista e era xeólogo, foi botado da universidade.
E foi o grupo dos Fernández, sobre todo Antonio Fernández e Álvaro Gil, os que lle buscaron un posto de traballo nas minas de caolín de Vimianzo e crearon o laboratorio xeolóxico de Laxe.
Este home, que non estaba na universidade, tiña un gran prestixio e empezou a dirixir traballos de investigación de xeólogos e de estudantes de xeoloxía ou licenciados dunha serie de universidades europeas sobre Galicia por retallos. Ao final de todos eses estudos foi co que puido facer o Mapa Xeolóxico de Galicia e despois o mapa do macizo hercínico, que se editou despois de morrer el, porque morreu prematuramente.
A Isidro Parga Pondal derámolo nós —e digo nós porque foi unha montaxe que fixemos entre Xerardo Estévez, que era alcalde de Santiago, Raúl Morodo, que era reitor da Menéndez Pelayo, e eu, que era o portavoz do BNG— creamos o Premio de Investigación Castelao para unha traxectoria vital e démosllo a Isidro.
Bueno, a traxedia é que ese mapa serviu para ter máis información para as mineiras de onde hai as cousas, porque en vez de servir ese mapa para que o goberno propio de Galicia ou o goberno do Estado protexese iso e fixese unha cousa racional, pois non, serviu para isto.
Polo tanto, a defensa ecolóxica é fundamental. Ti tes que defender o teu territorio; o que tes que facer é ser solidario con outros.
Aí estivo a fantástica traxectoria e a experiencia fabulosa dos Foros Sociais Mundiais e continentais do primeiro decenio; aí aprendín moito. Esa era a gran nova internacional. Realmente aí estaban todas as redes de organizacións ecoloxistas, e estaban as redes de organizacións de campesiños, de Vía Campesiña en adiante. A cuestión de linguas minorizadas, todo. Os pobos orixinarios de Latinoamérica, cos que acabamos facendo acordos nós a nivel internacional, dende a Conferencia de Nacións Sen Estado de Europa no Foro de Belém do Pará constituímos o documento dos dereitos colectivos dos pobos cos pobos orixinarios. Traballamos xuntos.
Todo iso logo extinguiuse, porque non se catapultou á instancia política. Aí foi fallo dalgúns dos máximos dirixentes e fundadores do foro e das circunstancias políticas da contorna.
Quería facer unha pregunta máis sobre o tema saharauí: a que atribúe que gran parte do progresismo do Estado español se poña de perfil con este tema?
Porque o progresismo, e fas ben en dicir progresismo, non é esquerda política española: perdeu absolutamente os sinais de identidade da esquerda. Porque parte do progresismo está comprometido cun réxime que é culpable da situación dos saharauís, e entón non se atreven a denuncialo.
Pero, da mesma maneira que a esquerda do PSOE nos últimos anos, o recital que levan dando, díxeno nunha entrevista de fai un ano…
Sumar, Podemos e todos estes levan varios anos traballando para o PP, e unha cousa moi importante. Unha esquerda que perdeu, perdeu ou renunciou ás posicións de principio de solidariedade coa periferia do sistema, é unha esquerda que perdeu a cultura antifascista, e iso está sendo moi grave.
A miña xeración… eu recordo que había unha cultura antifascista que daba lugar a que, fronte á ameaza dun inimigo principal como os neonazis e todo isto, había que facer un fronte común. Iso desapareceu.
Teñen unha visión pitona, miope, non se decatan do que está pasando. E logo perderon a memoria: unha esquerda que non ten presente a memoria do que pasou na Europa occidental nos decenios dos 20 e dos 30 do século pasado é unha esquerda que non aprende da historia. E se a esquerda non aprende da historia está condenada ao fracaso, cando non á aniquilación. Isto é o que pasa.
Se el primero en comentar