Pepita Seoane Vaz: Homenaxe en vida a unha muller que non se rendeu

A memoria dunha nai coruñesa que converteu a dor en solidariedade.

Por Miguel Hernández Bernárdez | 21/11/2026

Hai mulleres cuxa vida non cabe nunha fotografía nin nunha noticia de poucas liñas. Mulleres que non ocuparon despachos, non recibiron medallas e, con todo, estiveron alí onde alguén precisaba unha man. Pepita Seoane Vaz pertence a esa historia cotiá que merece ser escrita antes de que o esquecemento a borre. Desde A Coruña, o seu nome convídanos a lembrar algo sinxelo: acompañar outra persoa tamén pode ser unha forma de valentía.

Unha nai ante unha realidade difícil

A traxectoria de Pepita quedou marcada polas detencións e os longos encarceramentos dos seus fillos. Segundo relata Baldomero Iglesias Dobarrio, coñecido como Mero, na revista galega Irimia, o seu fillo Paco foi detido en outubro de 1981 e Suso en outubro de 1985, en relación coa súa pertenza aos GRAPO. Os feitos situárona ante unha contradición familiar profunda: o seu avó, o seu pai, o seu irmán e o seu marido pertenceran á Garda Civil. Nada daquilo facía doado o camiño que tiña por diante.

Pepita decidiu coñecer as razóns dos seus fillos, manter a relación con eles e non desaparecer cando se pecharon as portas da prisión. Ese xesto non eliminaba as responsabilidades individuais de ninguén, mais afirmaba algo que non debería poñerse en dúbida: unha nai non perde o dereito a querer, visitar e acompañar os seus fillos porque estean encarcerados.

Os quilómetros da solidariedade

O relato de Mero describe a Pepita como unha das impulsoras dunha asociación coruñesa de apoio a familiares de persoas presas. Organizou visitas, preparou carteis, participou en charlas, concedeu entrevistas e incorporouse a mobilizacións. Para algunhas persoas a solidariedade é unha palabra; para ela converteuse en calendarios, billetes de autobús, horas de espera e viaxes que podían rematar nun banco dunha estación.

Durante décadas percorreu centros penitenciarios do Estado para visitar os seus fillos e amosar tamén o seu apoio a outras persoas encarceradas e ás súas familias. Houbo traxectos en tren, comidas improvisadas e noites lonxe da casa. Non é preciso idealizar a dureza desa experiencia para comprender a súa dimensión: mentres moitas vidas seguían a súa rutina, a de Pepita medíase tamén pola distancia ata o seguinte cárcere.

Mero sitúa en 1987 unha detención de Pepita e doutras persoas participantes nunha pegada de carteis que reclamaban a excarceración de presos gravemente enfermos. En 1989 lémbraa implicada nas mobilizacións vinculadas a unha folga de fame contra a dispersión penitenciaria. Acompañou peches de familiares en Vigo e Santiago de Compostela e acudiu tamén a accións de protesta en Madrid. Son episodios que permiten comprender que a súa voz non permaneceu encerrada no ámbito doméstico.

A obriga de contar a historia completa

En 2014, con 75 anos, Pepita foi investigada pola Audiencia Nacional por un presunto delito de enaltecemento do terrorismo a raíz dunhas declaracións recollidas na prensa. A apertura dese procedemento está documentada en informacións da época. O texto de Mero cuestiona como se interpretaron as súas palabras; as crónicas xudiciais publicaron outra lectura. Sen dispoñer aquí da gravación íntegra nin dunha resolución final do caso, non sería responsable presentar esa controversia como resolta.

Tampouco sería honesto ocultar que os GRAPO foron responsables de secuestros e atentados con vítimas. Recoñecer a constancia de Pepita non significa xustificar a violencia daquela organización nin ignorar o sufrimento de quen a padeceu. Significa comprender que unha biografía humana pode e debe contarse sen converter a dor nunha competición nin reducir unha muller ás accións dos seus familiares.

A ferida que ningunha viaxe podía reparar

En xaneiro de 2008 foi detido o seu fillo menor, Carlos. Anos despois, cando a familia agardaba o regreso de Paco tras un prolongado encarceramento, Carlos sufriu un accidente cerebrovascular e faleceu en 2019. A morte foi recollida pola prensa galega e deixou unha ausencia imposible de disimular. Se as distancias entre prisións marcaran unha etapa da vida de Pepita, aquela perda abriu unha distancia que ningún tren podía percorrer.

A biografía publicada por Mero conserva unha frase que Pepita dirixía aos seus outros dous fillos: «Pola memoria do voso irmán, a loita ten que continuar». Cada persoa poderá interpretar de maneira distinta as súas conviccións, mais hai algo que atravesa ese recordo: o empeño dunha muller en non deixar que o sufrimento lle arrebate a palabra.

Un recoñecemento mentres pode recibilo

Esta homenaxe escríbese en vida. Non para presentar a Pepita como unha figura perfecta nin para pedirlle a ninguén que pense coma ela, senón para recoñecer décadas de presenza, resistencia persoal e apoio aos seus e a outras familias. As persoas maiores que dedicaron tantos anos a coidar e acompañar merecen escoitar o seu nome pronunciado con respecto agora, non soamente cando xa non poidan facelo.

E xunto a Pepita están moitas outras mulleres sen retrato nos libros de historia: nais que percorreron estradas, compañeiras que sostiveron fogares, veciñas que acompañaron xestións, visitas e despedidas. Non todas compartían as mesmas ideas; todas merecen que se examine a súa experiencia con humanidade e rigor. A memoria pública é máis completa cando incorpora esas vidas invisibles.

Pepita Seoane Vaz: estas liñas queren ser unha carta de recoñecemento. Polos quilómetros andados, pola enteireza nos días difíciles, pola constancia de quen non deixou de acompañar. Porque a historia non se constrúe unicamente cos nomes de quen manda, senón tamén coas persoas que sosteñen outras persoas. Darlle voz a quen apenas aparece nos grandes titulares é tamén unha tarefa do xornalismo.

Unha homenaxe en vida para Pepita e para tantas mulleres ás que aínda debemos escoitar. A historia é educación. E a gratitude, cando chega a tempo, tamén.


Fontes

Baldomero Iglesias Dobarrio (Mero), artigo publicado en Irimia, 6 de novembro de 2026.

RTVE, información publicada o 2 de maio de 2014.

Nós Diario, información publicada o 30 de abril de 2019.

Se el primero en comentar

Dejar un Comentario

Tu dirección de correo no será publicada.




 

Este sitio usa Akismet para reducir el spam. Aprende cómo se procesan los datos de tus comentarios.