O cambio climático existe, pero sen loitar contra o sistema capitalista, os discursos do poder quedan en mera xardinaría. Totalmente insuficiente para unha terra de montes.
Por Dani Seixo | 23/08/2025
«Un día chegan uns homes ó bosque e plantan un poste de telégrafos. As árbores acollen con sorpresa a chegada do novo invitado, pois consideran que é un máis entre eles. Séntense cegados polo seu aspecto: consideran que os fíos telegráficos son as súas ramas interminabeis; froitos os aisladores de cristal, tronco esvelto e liso, o poste froito de carpintería. Estas árbores son seres bondadosos e inocentes, ós que lles gusta abrigar niños de paxaros entre as súas ramas, cantar melodías que imitan o fragor do mar contra as rocas, a marcha dun tren de vapor ou o murmurio do vento, e convidan o poste telegráfico a realizar este tipo de cousas para que se sinta como un máis deles».
O bosque animado, Wenceslao Fernández Flórez
O aire en Galiza é hoxe un caldo espeso. Mastígase como quen mastiga cinza. Sabe a piñeiro vello, a plástico derretido e a algo máis antigo, algo que non ardeu en xeracións: sabe a lembranzas esvaecidas para sempre. Desde o alto dun outeiro que aínda non foi bautizado polo lume, brigadas voluntarias ven o horizonte tinguirse dun laranxa apocalíptico. Non é un solpor. Ben ao contrario, é unha ferida aberta no ceo de Galiza, e por ela sangra a luz dunha besta insomne. Chámanlles incendios, lumes. Pero eu sei que é algo máis. É a fame acumulada de décadas de desprezo.
Desde aquí, con carraxe, aínda contemplo a Galiza que a Xunta amosa en Instagram mediante estómagos agradecidos que hoxe gardan silencio; non é o seu traballo defender o seu país, ao parecer. Manda carallo. Esa Galiza do albariño frío. A Galiza da costa, a que vende postais de praias virxes mentres lle vira as costas ao seu propio corazón moribundo. Alí, un turista de pel rosada quéixase de que o fume lle estraga a foto perfecta das Cíes; teremos que pedir desculpas como pobo por non garantir o seu bronceado. Un político, desde un despacho con aire acondicionado en San Caetano, recita cifras que soan a epitafio: 69.000 hectáreas, di a súa voz monocorde amplificada polos medios do réxime. Pero o ollo de Copernicus, ese deus laico esculpido pola ciencia moderna que nos mira desde o espazo, berra que son máis de 125.000 hectáreas reducidas a cinzas. Casas, montes, terreos comunais, aldeas enteiras… Lonxe dos simples matoxos dos que se laia a Xunta. A quen cres? Ao contable da desgraza ou ao satélite que ve a gangrena estenderse en tempo real pola nosa terra?
A verdade é que as cifras son un insulto. Unha hectárea non é un número. É a leira do avó de alguén, o souto onde se apañaban as castañas para o inverno, o lugar onde un neno deu o seu primeiro bico e hoxe esvaece para sempre, unha perda que ese conselleiro nin tan sequera pode comezar a comprender. Agora é só cinza, unha alfombra negra sobre a que camiñarán os voitres da especulación con inusitada rapidez.
Este lume non naceu dunha cabicha mal apagada nin da mente retortecida dun pirómano solitario. Esa figura tan oportuna do nativo bárbaro e inculto que tan ben funciona en filmes para fodechincos como «As bestas» realmente non explica nada. Este é un monstro xeracional, un Golem construído con anacos de abandono. Os seus pés son a terra de cultivo que deixamos morrer, máis de 60.000 hectáreas perdidas nunha década, convertidas en mato ou en ringleiras de soldados verdes e inflamables. O seu corpo é ese millón e medio de hectáreas forestais, un crebacabezas de minifundios que ninguén coida, un tapiz remendado co fío único do eucalipto; cada un deles é un coitelo na gorxa da nosa terra. A árbore gasolina, susurraban os vellos. E tiñan razón. É a mecha perfecta para a nosa pira funeraria. Todo no altar do capitalismo que leva os froitos para Madrid, capital do seu Reino.
As súas mans son as políticas incendiarias, esas que se escriben en despachos de Madrid e se aplican con celo colonial. Unha «Lei de Montes» que é unha invitación formal ao lume, unha promesa de que a terra queimada será, co tempo, un solar para o negocio. As súas ás son a precariedade dos que loitan contra el, heroes con contratos temporais e medios insuficientes, enviados a pelexar contra un dragón cunha pistola de auga. O seu alento de lume é o cambio climático, si, esa escusa perfecta que todo o xustifica, ese demo abstracto ao que culpar para non ter que mirarnos ao espello e ver a desvergoña de homes e mulleres de gravata que sacrificaron a terra por un puñado de votos e favores corporativos. O cambio climático existe, pero sen loitar contra o sistema capitalista, os discursos do poder quedan en mera xardinaría. Totalmente insuficiente para unha terra de montes.
E no medio de todo, a xente. Os centos de evacuados en Lugo, outros tantos en Ourense. Non son números para un telexornal. Son homes e mulleres que pecharon a porta da súa casa sen saber se a volverían ver. Son os gardiáns dun mundo que se esvaece, un mundo onde as campás da igrexa aínda marcaban o ritmo da vida e non o soniquete dunha notificación de móbil. Expostos hoxe nos informativos, coa mirada perdida, sostendo unha bolsa de plástico con catro pertenzas e toda unha vida de recordos dentro. Alfonso Rueda falaba de «núcleos desaloxados» coma se fosen pezas dun taboleiro de xogo. Pero para eles, era a sentenza final. Despois de quedar sen médico, sen escola, sen tenda, sen autobús e sen futuro, o lume viña agora a borrar o seu pasado. Como se nunca existisen, tal e como o poder colonial sempre entendeu esas terras.
Aquí arriba, escoito o laio das árbores centenarias do Courel, convertidas en esqueletos negros que sinalan ao ceo como dedos acusadores. O museo etnográfico reducido a nada, unha metáfora brutal: a nosa memoria feita cinzas nun dicir amén. Escoito o murmurio do Invernadoiro, o noso pequeno paraíso asediado, mentres as máquinas pesadas abren devasas como cirurxiáns que intentan amputar un membro para salvar un corpo xa envelenado. Escoito séculos e séculos de desleixo, domesticación e castración. Pero tamén un berro de resistencia.
A esquizofrenia é total. Mentres o interior arde, na costa celébrase a liturxia do turismo. O globo de Betanzos, a Panorama, festivais, borracheiras, cruceiros, festa e viño. E mentres os nosos campos se converten nun baldío, imos ao supermercado e mercamos fabas de Perú, tomates de Marrocos e mazás de Chile. Adestráronnos para esquecer o sabor do que medra baixo os nosos pés. Quen non coñece a súa terra, non aprende a chorar por ela. Como loitar entón? Convertéronnos en consumidores dóciles dun sistema global que nos esixe que importemos o sustento mentres a nosa propia terra fértil afoga en maleza. É o colonialismo definitivo: non só extraen a nosa madeira e o noso vento, senón que tamén nos extraeron a capacidade de alimentarnos a nós mesmos. A soberanía empeza no prato, e o noso está cheo de quilómetros e quilómetros de culpa.
E logo están os novos deuses, os novos conquistadores. Os xigantes brancos dos parques eólicos, cravados nas nosas serras como lanzas dun exército silencioso. Prometen enerxía limpa, pero a quen limpan? A enerxía marcha para fóra, os beneficios tamén. Para nós quedan as paisaxes feridas, o ruído constante e a sombra dunhas aspas que xiran sobre aldeas moribundas. Eucaliptos e muíños, abandono e lume: a pinza perfecta do extractivismo. Un colonialismo verde, moderno, que se vende como progreso mentres repite os mesmos patróns de espolio de hai cinco séculos.
A noite cae e o dragón ruxe con máis forza. As chamas debuxan formas fantásticas nas ladeiras de Chandrexa de Queixa e Vilariño de Conso. Parecen danzantes espectrais celebrando a fin dunha era, a lenta morte dunha terra e dunha cultura. Lémbrome do que dicían os vellos da miña aldea: antes, o lume era unha ferramenta. Un lume pequeno, controlado, que limpaba o monte e fertilizaba a terra. Un pacto entre o home e a natureza. Indivisibles, unidos por un futuro e un pasado común. Era o rural vivo, un ecosistema humano que, na súa desorde aparente, tiña unha sabedoría profunda. Un ritmo propio, uns cantares, uns contos, un prato propio na mesa e unha partida na taberna cando caía o sol. Nós rompemos ese pacto, refuxiados en urbanizacións, agochados tras unha pantalla e dándolle as costas á nosa terra máis próxima. Entregámosllo todo a xestores que só entenden de Excel e de campañas electorais. Feijóo usando os mortos de 2006 como arma política. Que ironía máis macabra. A historia repítese, primeiro como traxedia, despois como un bucle infernal televisado en directo ante telespectadores demasiado cansos como para lembrar ou reaccionar.
Mañá, cando o sol, o de verdade, intente abrirse paso a través desta néboa de cinza, os xornais falarán de responsabilidades, pero esquecerán pronto, como esqueceron A Palma ou Valencia. Uns culparán ao tempo, outros aos incendiarios, e os máis ousados, ao goberno. Pero ninguén falará dun sistema que se reproduce e medra na morte.
O dragón non se irá. Durmirá durante o inverno, alimentándose en silencio da nosa desmemoria, agardando as próximas condicións de 30-30-30. E volverá. Porque a besta non é o lume. A besta somos nós cando esquecemos quen somos. A besta é un país sen soberanía, unha terra sen goberno propio, un corazón verde que bombea riqueza para fóra mentres se seca por dentro.
E nós, desde este outeiro, só podemos observar e escribir, coa garganta seca e os ollos a picar. Quizais o xornalismo militante non sexa máis que isto: ser testemuña do absurdo, berrar no medio do ruído e esperar que, entre a cinza, alguén atope a semente dun carballo e teña a decencia e a coraxe de plantala. Porque non hai ouro nos bancos de Madrid nin de Bruxelas que poida pagar a sombra dunha árbore nosa. Lumes, nunca máis. Pero para iso, teremos que ser, por fin, nós mesmos.
Se el primero en comentar