Conversamos co profesor de lingua, etnógrafo e prolífico escritor, Calros Solla, ven de publicar o poemario ‘herba de vigo’.
Por Angelo Nero | 26/06/2025
“Este libro de poemas de Calros Solla é unha homenaxe poliédrica a esta amada e odiada cidade nosa que tatexa, latexa e se desangra cada serán en cada esquina e que ao outro día xa está en pé para ir ao choio. Pero tamén é un berro reivindicativo, unha reflexión intelixente e, ás veces, unha gargallada agridoce na noite, que se burla de todo aquilo que nos deshumaniza e nos ridiculiza como pobo”, di o acaído limiar de Xosé-Henrique Costas, de herba de vigo. Canto hai de homenaxe e de reivindicación neste orixinal artefacto poético, e que foi o que te levou a fiar este feixe de versos que comezas co provocativo “Vigo sen vivir en min” dos Resentidos?
O poemario herba de vigo é xaora unha homenaxe reivindicativa. Que o nome da cidade lle dea título ao libro é significativo: trabar o nexo sentimental coa urbe; unir a miña sorte co seu destino. Amais, a escolla para o título da composición “herba de vigo” pretende identificar o medio no que nestora son e transito, pasto e remoio coa metáfora do seo nutricio; herba forraxeira; que alimenta –como animal bípedo e racional que son– o meu corpo e a miña alma, a miña andaina instintiva e a miña reflexividade.
Vigo é a cidade na que resido dende hai oito anos. Acolleume –a min e a moitos– como terra de promisión, sen facer preguntas; no meu caso, cos estigmas do pontevedresismo e da cerdedanía: o ser vilego e aldeán. Eu, en pago, sen abxurar das miñas eivas e dos meus atributos –da miña equipaxe–, entregueime libre á impúdica contemplación dos seus encantos e das súas miserias. Froito desta introversión xurdiu unha restra de versos onde a cidade ora me arrouba, ora me perturba, aleda ou atristura. Alédame, poño por caso, que moitos vigueses da cerna (v.g.: Quique Costas, autor do limiar; Manuel Bragado, Ramón Nicolás, Antonio G. Teijeiro, Manuel Estebán…) se sentisen representados polo poemario e manifestasen a súa agarimosa adhesión. Benia a eles.
Vigo é unha cidade industrial malia o galopante e ás veces groseiro proceso terciarizador. Neste contexto aínda son quen de advertir que “sous les pavés, la plage!”. A cidade monstro medrou e, a cada medra, a cada braceo ou espernexo, foi chimpando do andel algúns dos seus sinais de identidade. Así e todo, as vacas da soberanía alimentaria seguen pacendo nos comareiros de Martínez Garrido. No libro teñen cabida o proceso desgaleguizador, a desmemoria, as inxustizas, os desmandos contra a natureza e o patrimonio, as desigualdades sociais, o retroceso nos dereitos laborais…; e tamén, a resistencia. Vivo Vigo, debullándome nel en cada latexo; a Vigo fun acomodando o ritmo da miña respiración. Estou resentido, pero hai que reflexionar.
Boa parte da túa obra, en especial a adicada a etnografía, máis tamén o teu universo poético, está enraizado na túa terra, Cerdedo. Agora fas unha afirmación de viguismo, aínda que sen renunciar ás túas orixes: “en vigo, / o fin xustifica os medios. / en cerdedo, / os medos xustifican a fin”. Pensas que os vigueses, no entanto a meirande parte temos as raíces fora, estamos dalgún xeito obrigados a abrazar ese viguismo para que non se note que todos somos forasteiros?
“Toda a terra é dos homes. Aquel que non veu nunca máis que a propia, a iñorancia o consome”, alentou Rosalía. Dito isto, sexamos vigueses “de toda a vida” ou uns recén chegados, debemos abrazar con forza o que de galeguismo oceánico ten ese “viguismo”, sen renunciarmos á enriquecedora singularidade de cadaquén; sublimémolo como sentimento de pertenza a un pobo, a unha nación, a unha cultura, a unha lingua…, que turra por facerse oír con voz propia nun planeta globalizado. Freemos o etnocidio; arrepoñámonos ao negacionismo con encanto e persuasión; sumemos afectos e sinerxías para evitar sentírmonos estranxeiros na nosa propia terra.
Tamén digo que cada un fala da feira segundo lle vai nela. Neste senso –refírome agora ao TAV–, é evidente que se Vigo acaba facendo bo trato, Cerdedo quedará a velas vir, como a vaca que mira pasar o tren.
“Solla é dos letraferidos de produción máis recorrente e sorprendente que coñezo, mais non sospeitaba que, agora andase a idear, puír ou corrixir os poemas que constitúen esta marabilla que é ‘herba de vigo’; escribía o crítico Ramón Nicolás, sobre o teu libro. Esa capacidade de sorprender en cada libro é unha obsesión por non repetirse, ou porque, realmente, as túas obsesións son moitas e diversas?
A cabeza voa, ás veces xílgaro, ás veces falcón. Agradézolle a Ramón Nicolás advertir no meu labor esa querenza por ofrecerlles aos lectores itinerarios pouco transitados. Malia estar todo inventado, fago por administrar o mellor que sei as miñas lecturas e as miñas experiencias, sempre en prol do ben común: a salvagarda do noso patrimonio e o mantemento da cadea de transmisión do saber tradicional. Gábome de, partindo do campo base de Cerdedo e Montes, ter aberto algunha vía nas paredes da investigación etnográfica e na angueira divulgativa. Procuro reinventarme, e nada da nosa cultura me é alleo. Que a crítica detecte este modus operandi é moi satisfactorio, pois estimúlame a seguir descubrindo e a pregoar, do local ao universal, as descubertas.
A portada, ese “Templo somerxido” de Urbano Lugrís –un coruñés que tamén foi adoptado por Vigo– é toda unha declaración de intencións: “urbanismo / antes de meter a zoca, / aconséllense con lugrís”. Pensas que a túa voz poética ten o ecoar dese universo de Lugrís, tan cheo de reviravoltas?
Identifícome con Urbano Lugrís (ou con Ulises Fingal) ao enfrontar a vida como unha singradura desposuída de áncoras e peiraos definitivos; unha viaxe na que se lles empresto máis atención ás estrelas ca ás agullas de marear.
Da pintura de Lugrís conmóveme a paisaxe onírica, a atmosfera surrealista; tamén, o realismo máxico, o “urbanismo” mergullado, latente; e imaxínome explorador das súas mariñas, lobo de mar aberto a Vigo, cetáceo dos seus abismos. O cadro “Templo somerxido”, escollido como reclamo para a portada do poemario, convídanos a unha apnea prolongada, que dea licuado os dogmas e espelido as portas da percepción; que dispoña o lector –ou o cidadán– a non se conformar co rol de boia e a buscar a verdade proactiva no fondo do seu corazón.
En ‘herba de vigo’ hai un diálogo constante e irónico coa historia de cidade, “se os forzudos levantasen / de vez / a alfombra da gran vía, / descubririamos / –desbotada a independencia– / as carrachas do fascismo / a chuchar / da grea / en desbandá / (ou praza de españa)”, ou máis ben a intrahistoria, como diría Unamuno. Aínda que os seus gobernantes insistan en darlle as costas á súa historia, esta permanece na fala dos vigueses?
Vigo é unha aldea que esconxurou a fame embuchándose de Pelargón e Maizena. Malia a hipertrofia do “desarrollismo”, Vigo conserva no seu eclecticismo cromosómico alelos de substrato celta, do estrato latinizador, da convulsa e áurica medievalidade, da heroica francesada, do ocaso imperial, da ignominia fascista, da reconversión naval, da movida oitenteira… A historia e a intrahistoria viguesa son patrimonio da cidade e mais de quen a habita. Os vigueses teñen o dereito e o deber de aceptar a herdanza recibida; tamén deberan asumir a obriga moral da lingua propia, fío condutor e mostra sublime da capacidade creadora do noso pobo. Meténdonos en fonduras lingüísticas, eu recoméndolles a lectura do libro A fala de Vigo (Xosé-Henrique Costas, 2024), que xa vai pola segunda edición.
O tema da lingua, tamén dá que falar no teu libro “se no corte / me atendesen en galego, / curaríame antes a ferida”. Hai bolsas de resistencia do galego na cidade das luces, ou xa estamos tan colonizados que é máis doado escoitar a xente falando inglés?
Se Vigo o fía todo á hostalaría dos ovos de ouro, pasearemos polo Berbés como vadiamos aparrulados pola Vilamoura algarvía. As divisas falan inglés, o cliente sempre ten a razón e hailla que dar na lingua franca.
O número de galegofalantes e de lámpadas led son dúas magnitudes inversamente proporcionais. O galego xa non é a lingua doméstica das novas xeracións, e nos centros de ensino impártese ou enfróntase o seu estudo como idioma estranxeiro. Así e todo, Vigo e o seu pulmón rururbano seguen ofrecendo motivos para a esperanza.
Os asimilistas son pertinaces e poderosos, e foron quen de inducir a anomalía. Un galego debera empregar a lingua propia non tanto por ser unha ferramenta de comunicación moi rendíbel –isto é un feito que só os tarugos poñen en dúbida–, senón por considerala trazo inherente á nosa identidade diferencial. Imbuídos desta uniformidade impositiva, cando pola rúa cruzo con pais que lles falan galego aos seus fillos, se me representan xamáns yanomami revelándolle ao clan os segredos transcendentais da foresta.
Na recensión do libro que fai Ramón Nicolás di tamén que: “A medio camiño entre os poemas vigueses de Ferrín, de Helena de Carlos, de Reixa ou Rompente, Solla ofrécenos un xogo continuo desde a cerna que constitúe a palabra que describe un espazo e unhas xentes”. Recoñeces eses referentes, ou algún deles, nos versos da túa herba de vigo? E, por outra parte, ese xogo de palabras que describen este territorio e os seus habitantes é un código pechado ou pensas que alguén de fóra pode atopar as claves para descifralo?
Lin xacando o poemario Vigo de Helena de Carlos, e del comparto a idea da urbe posibilista (“En Vigo había un arrecendo a que todo podía ser”). Tamén, a ollada tenra, nostálxica e emocionada que a poeta proxecta sobre a cidade.
Como a Rompente tricéfala, eu tamén me pregunto “Que hostia din os rumorosos?”, e reclamo que os “imbéciles e escuros” retiren as súas “sucias mans de Manuel Antonio”, de Castelao, de Rosalía… Coincido coa necesidade de “okupar” os espazos culturais e, sobre todo –en palabras de Romón–, coa súa desacralización. Visitei e revisito Silabario da turbina, A dama que fala…, exercicios necesarios para erradicar as ladillas do noso travestismo desnortado. Así mesmo, cabalguei polos areais de Artabria os unicornios desbocados dos Ronseltz, apedrándonos a cabeza, couceando o noso endemismo indómito e mestizo: “Peinador e Alvedro unidos pola autoestrada”, cantaban –en castelán– os Siniestro.
En 2024, Anxo Angueira púxonos en bandexa a relectura da poesía toda de Ferrín. A sombra alongada do ourensán –gnomón e fiel contraste– eríxeo en oráculo e conciencia colectiva, borboriñándonos ao ouvido a esixencia cotiá de coñecérmonos a nós mesmos.
En conclusión, neste noso microuniversos literario, cosmopolita, promiscuo e endogámico, mesmo o rupturismo máis transgresor ten pai recoñecido. Aqueles que escriben ou publican dende o heliocentrismo, negando a luz reflectida polos planetas exteriores, transgriden as normas básicas da convivencia; carecen da humildade necesaria, ignoran as regras do xogo que vertebran e amalgaman este noso monte comunal da creación. Polo que a min respecta: non vivo disto, vivo para isto.
No tocante á descodificación do versificado –se for precisa–, o aspirante non atopará mellor pedra de Rosetta que percorrer a cidade no espazo e no tempo, acomodado no rickshaw da lingua e avituallado cun fardeliño de bibliografía básica. Só se ama o que se coñece. Recoñezo que quen queira gozar deste libro en propiedade haberá pagar dous prezos por el. Nada é de balde.
“As retrónicas, os versos rompedores e vangardistas, o humor, a ironía, a reivindicación política, a sensibilidade social; o poeta e o activista, o home atento, curioso e capacitado para analizar a súa contorna, todo iso está neste herba de vigo que podería ser dende xa unha das maiores homenaxes que a urbe recibiu servíndose das contradicións, méritos e singularidades dunha cidade que, posiblemente, non se decate da honra que acaba de recibir”, escribiu Héitor Mera no Faro de Vigo, nunha columna titulada “A mellor herba de Vigo”. Como agardas que a cidade reciba esta homenaxe: prefires estar na mesa de noite do emperador ou que rouben o teu libro no Corte?
Hai uns días, Xe Freyre, que leu dun tirón os seis volumes dos “Retrincos” da colección Cerdedo in the Voyager –hainos que fan da amizade un acto heroico–, dixo que se me recoñecería o traballo despois de morto. Non quero quedar para a semente, mais tampouco teño présa por palmala. Daquela, sen ocultar o ego noso de cada día, fago gala de non ser escravo das condecoracións nin da vangloria. Escribo “porque si, porque me gusta, porque me peta e quero e me dá a gana”; porque é terapéutico; porque hai verdades que cómpre botalas fóra do peito; porque son un escritor malcriado polo meu editor (Moisés Barcia) e pola crítica (v.g.: Héitor Mera). Espremo, pois, a miña liberdade de expresión. Alguén nalgures nalgún momento atoparalle substancia a un verso, a un parágrafo, e pagará a pena o esforzo de todo o publicado. Fágolles unha figa a reis e emperadores, e de vérmonos na necesidade de roubar no Corte, eu recomendo –como bo galego cincuentón– que se opte polos expositores da comida –aínda que foi Reixa quen falou da poesía como cousa de comer.
Se el primero en comentar